Ile krowa ma żołądków? Budowa układu pokarmowego przeżuwaczy

Krowa ma jeden żołądek podzielony na cztery komory: żwacz, czepiec, księgi i trawieniec. Taka budowa pozwala jej wykorzystywać celulozę z traw i innych roślin. Sprawdź, jak działa układ pokarmowy przeżuwacza i skąd wziął się mit o czterech żołądkach.

Ile żołądków ma krowa?

Pod względem anatomicznym krowa posiada jeden żołądek. Nie jest to jednak prosty, jednokomorowy narząd, jaki występuje u człowieka. Jego wnętrze tworzą cztery odrębne części, które różnią się budową, pojemnością oraz funkcją.

Pierwsze trzy komory nazywa się przedżołądkami. Są nimi żwacz, czepiec i księgi. Czwarta część, czyli trawieniec, jest żołądkiem właściwym, ponieważ wydziela kwas solny i enzymy trawienne. Potoczne określenie cztery żołądki wynika więc z podziału jednego narządu na komory.

Jak działa żołądek krowy?

Całkowita pojemność żołądka dorosłej krowy wynosi około 180–250 litrów. Zakres zależy między innymi od rasy, wieku i sposobu żywienia. Tak duży narząd pozwala zwierzęciu przyjąć nawet 90–100 kg paszy, a jedzenie może zajmować do 9 godzin dziennie.

Proces trawienia rozpoczyna się po połknięciu wstępnie pogryzionych roślin. Masa pokarmowa trafia do żwacza, gdzie zostaje wymieszana ze śliną i poddana fermentacji. Większe fragmenty wracają później do jamy gębowej, aby krowa mogła je ponownie przeżuć.

Krowa nie ma czterech niezależnych żołądków. Ma jeden żołądek z czterema komorami, które pracują w określonej kolejności.

Skurcze żwacza i czepca tworzą cykl żwaczowo-czepcowy. Jego rytm pomaga mieszać treść pokarmową oraz oddzielać cząstki według wielkości. Przeżuwanie może trwać wiele godzin, ponieważ rozdrobnienie włókien ułatwia mikroorganizmom dalszą fermentację.

Żwacz – komora fermentacyjna

Żwacz jest największą częścią żołądka krowy. U dorosłego osobnika mieści zwykle 150–200 litrów treści, a jego masa może sięgać około 100 kg. Stanowi mniej więcej 80% pojemności całego narządu.

W tej komorze bytują bakterie, pierwotniaki, grzyby i archeony. Mikrobiota obejmuje ponad 200 rodzajów bakterii oraz około 20 typów pierwotniaków. Mikroorganizmy fermentują celulozę, czyli polisacharyd budujący ściany komórkowe roślin, którego człowiek nie potrafi samodzielnie strawić.

Fermentacja wytwarza lotne kwasy tłuszczowe wykorzystywane jako źródło energii. Powstają także gazy, głównie dwutlenek węgla i metan – krowa usuwa je przede wszystkim przez odbijanie. W ciągu doby może produkować od 40 do 150 litrów śliny, która pomaga utrzymać właściwe warunki w żwaczu.

Czepiec – filtr treści pokarmowej

Czepiec ma pojemność około 15–20 litrów. Jego błona śluzowa tworzy charakterystyczny wzór przypominający plaster miodu. Ta struktura pomaga zatrzymywać większe fragmenty paszy i kierować je z powrotem do żwacza.

Czepiec współpracuje ze żwaczem podczas cyklicznych skurczów. Drobne cząstki mogą przejść dalej, natomiast zbyt duże zostają cofnięte do jamy gębowej. Dzięki temu krowa ponownie je rozdrabnia, zanim pokarm trafi do kolejnej komory.

Księgi – wchłanianie wody

Księgi przypominają z wyglądu książkę, ponieważ ich wnętrze tworzą liczne fałdy, nazywane liśćmi. Zwiększają one powierzchnię błony śluzowej do około 4–5 m². Pojemność tej komory wynosi mniej więcej 10–15 litrów.

W księgach wchłania się około 30–60% wody znajdującej się w treści pokarmowej. Komora pobiera także elektrolity, między innymi sód i potas, a także część minerałów oraz kwasów tłuszczowych. Jej fałdy ograniczają przechodzenie większych cząstek do dalszego odcinka przewodu pokarmowego.

Trawieniec – żołądek właściwy

Trawieniec jest ostatnią komorą żołądka i działa podobnie do żołądka innych ssaków. Jego pojemność wynosi około 10–15 litrów. W środowisku o pH 2–3 gruczoły wydzielają sok żołądkowy oraz enzymy rozkładające składniki paszy.

W tej części przede wszystkim trawione są białka. Następnie treść pokarmowa przechodzi do dwunastnicy i jelita cienkiego, gdzie zachodzi dalsze trawienie oraz wchłanianie. Lotne kwasy tłuszczowe trafiają do wątroby, która może przetwarzać je na glukozę potrzebną do produkcji energii.

Dlaczego krowa przeżuwa pokarm?

Rośliny zawierają dużo włókna, dlatego samo szybkie pogryzienie nie wystarcza. Po pierwszym połknięciu pasza trafia do żwacza, a większe jej części są następnie odsyłane do pyska. Krowa rozciera je drugi raz i ponownie połyka – ten proces nazywa się przeżuwaniem.

Ruchy żuchwy rozbijają włókna i zwiększają dostęp mikrobioty do celulozy. Przeżuwanie zwykle zaczyna się mniej więcej godzinę po posiłku, choć jego czas zależy od rodzaju paszy. Trawa, siano i kiszonka wymagają intensywniejszej obróbki mechanicznej niż pasze bardziej rozdrobnione.

Co jedzą krowy?

Podstawę diety stanowią trawy i rośliny pastewne, takie jak koniczyna, lucerna oraz mieszanki traw. Latem zwierzęta korzystają z pastwiska, a zimą otrzymują siano lub kiszonkę. W dawkach pokarmowych stosuje się też pasze treściwe, mieszanki zbożowe, dodatki białkowe i preparaty mineralno-witaminowe.

Skład dawki wpływa na mikrobiotę żwacza. Zbyt duża ilość łatwo fermentującej paszy, na przykład kukurydzy, może zaburzyć równowagę mikroorganizmów i zmienić warunki fermentacji. Dlatego żywienie powinno uwzględniać zarówno potrzeby krowy, jak i organizmów, które pomagają jej trawić rośliny.

Jak rozwija się żołądek cielęcia?

U cielęcia, które żywi się wyłącznie mlekiem, najsprawniej działa trawieniec. W chwili narodzin jest on nawet dwukrotnie większy od żwacza, ponieważ młode zwierzę nie korzysta jeszcze z roślinnej paszy. Przedżołądki dopiero stopniowo zasiedlają się mikroorganizmami.

Przejście na pokarm stały zachodzi etapami. Kontakt z dorosłym bydłem dostarcza cielęciu części potrzebnej mikrobioty, a podawanie pasz roślinnych pobudza rozwój żwacza. Gdy komory osiągną dojrzałość, układ pokarmowy może wykorzystywać włókno roślinne znacznie wydajniej niż u młodego zwierzęcia.